2025 йил 1 июндан бошлаб Ўзбекистонда ҳайдовчилар учун жарима балллари тизими амалга жорий этилди. Бу янгилик йўл ҳаракатида интизомни ошириш, авариялар сонини камайтириш ва қоидаларни доимий равишда бузувчи ҳайдовчиларга нисбатан жавобгарликни кучайтиришга қаратилган.
Агар аввал ҳаракат қоидаларини бузган ҳайдовчилар асосан пул жарималари билан чекланса, энди 12 ва ундан ортиқ жарима балли тўплаган ҳайдовчилар ҳайдовчилик гувоҳномасидан маҳрум этилади. Бу чора Чирчиқ шаҳри каби катта ва серҳаракат шаҳарларда йўл ҳаракатини янада хавфсизроқ қилишга хизмат қилади.
Одобли ҳайдовчиларга хавотирга ўрин йўқ
Бу тизим ҳаммага бирдек эмас, балки қоидаларни мунтазам бузадиган шахсларга қарши йўналтирилган. Кейинги йилларда баъзи ҳайдовчилар қасддан ЙҲҚни паймол қилмоқда: давлат рақамлари ёқ, камераларни бузишади, ўнлаб жарималар тўплашади — ва шунга қарамай, автомашина ҳайдашда давом этишади.
Жарима балллари тизими айнан шу ҳолатларни чеклаш учун жорий этилмоқда. Энди ҳар бир қонунбузарлик қайд этилади ва унинг такрорланиш даражаси инобатга олинади — бу эса жавобгарликни аниқлашни осонлаштиради.
Балллар қандай ҳисобланади?
Ҳар бир қоидани бузиш ҳолати энди наfaқат пул жаримаси билан, балки маълум миқдордаги балллар билан ҳам баҳоланади. Улар қуйидагича:
- Техник носоз автоҳаркатлантириш (тормоз, рул, ўзбошимчалик билан қайта жиҳозлаш) — 0,3 балл
- Давлат рақамисиз авто ёки таъқиқдаги авто билан ҳаракат — 1 балл
- Тонировка ёки кўзгудек ойна (кўринишни чекловчи) — 0,5 балл
- Нотўғри сигнал ва ёритиш қурилмалари — 0,2 балл
- Тезликни ошириш:
- 20 км/соатгача — 0,5 балл
- 20–40 км/соат — 1 балл
- 40–60 км/соат — 1,5 балл
- 60 км/соатдан ортиқ — 2 балл
- Қизил чироқда ўтиш — 1 балл
- «Тез ёрдам» ёки махсус транспортга йўл бермаслик — 0,5 балл
- Қарши йўлга чиқиш ёки хавфли вазият яратиш — 1 балл
- Нотўғри тўхташ/туриш — 0,2 балл
- Ёловчиларни нотўғри ташиш — 0,5 баллгача
- Обгон қоидаларини бузиш — 1 балл
- Гуруҳ бўлиб хавфли ҳаракат (масалан, тўй кортежи) — 1,5 балл
- Темир йўл кесишларидан нотўғри ўтиш — 1 балл
- ЙТҲ жойини қоидабузарлик билан тарк этиш — 2 балл
Муҳими — балллар фақат инспектор томонидан қайд этилган бузилишлар учун ҳисобланади.
Бу амалиётда нима дегани?
Энди ҳатто «енгилгина» қоидаларни бузиш ҳам ҳайдовчилик гувоҳномасидан маҳрум бўлиш сари қадам бўлади. Агар бир йил давомида 12 ва ундан ортиқ балл йиғилса — гувоҳнома олиб қўйилади.
Масалан, 60 марта нотўғри тўхтасангиз, 12 марта қизил чироқда ўтсангиз ёки 8 марта тўй кортежида қатнашсангиз — гувоҳномангиздан айриласиз.
Хулоса
Жарима балллари тизими — бу огоҳлантириш. Бу тизим ҳайдовчиларга қарши эмас, балки қоидаларга амал қилувчи фуқароларни ҳимоя қилиш учун жорий этилган. Йўлларда интизом қанча юқори бўлса, шунча камроқ бахтсиз ҳодисалар содир бўлади. Бу эса Чирчиқ каби шаҳарларимизда хавфсиз ҳаракат муҳитини таъминлашга ёрдам беради. Эслатиб ўтамиз: пул жаримасини тўлаш мумкин, аммо ҳайдовчилик ҳуқуқини қайта тиклаш анча мураккаброқ бўлади.
