Бугун Ўзбекистонда Конституция куни — мамлакатнинг асосий қонунига бағишланган муҳим давлат байрами нишонланади. Шу муносабат билан биз сизлар учун Конституциянинг тарихи ва унинг ўзига хос жиҳатлари ҳақида қизиқарли фактларни жамладик.
📌 1. Конституция 8 декабрь — рамзий санада қабул қилинган
Ўзбекистон Конституцияси 1992 йил 8 декабрда қабул қилинган. Бу сана расман Конституция куни сифатида нишонланади.
📌 2. Марказий Осиёдаги энг “ёш” Конституциялардан бири
Ҳужжат нисбатан ёш бўлишига қарамай, йирик ислоҳотлардан ўтган ва ҳудуддаги энг динамик тарзда янгиланган Конституция ҳисобланади.
📌 3. 2023 йилги ислоҳотлар доирасида 65% дан ортиқ моддалар янгиланди
2023 йилдаги конституциявий ислоҳотлар тарихда энг йириги бўлди: Конституция матнининг катта қисми қайта ишланди.
📌 4. Конституциянинг асосий йўналиши — ижтимоий кафолатлар
Конституция қуйидагиларни кафолатлайди:
- бепул ўрта таълим;
- босқичма-босқич жорий этилаётган мажбурий тиббий суғурта;
- оила, болалар ва кексаларни кучайтирилган ҳимоя.
📌 5. “Инсон — олий қадрият” тамойили
Бу қоида илк бор айнан Конституцияда мустаҳкамланган ва давлатнинг фуқаролар ҳуқуқларига ёндашувини белгилайди.
📌 6. Классик уч эмас, беш тармоққа ажратилган давлат ҳокимияти
Қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятидан ташқари:
- назорат ҳокимияти (Ҳисоб палатаси),
- сайлов тизими ҳокимияти (Марказий сайлов комиссияси) алоҳида тармоқ сифатида белгиланган.
📌 7. Экологик ҳуқуқлар Конституцияда алоҳида мустаҳкамланган
Фуқаролар соғлом атроф-муҳит ва экология ҳолати ҳақидаги ахборотни олиш ҳуқуқига эга.
📌 8. Тиллар сиёсати
Давлат тили — ўзбек тили. Шу билан бирга Конституция мамлакатда истиқомат қилаётган барча миллатлар тил ва маданиятини ривожлантиришни қўллаб-қувватлайди.
📌 9. Ўзбекистон — дунёвий давлат
Дин давлатдан, таълим эса диний ташкилотлардан ажратилган — бу нормалар Конституцияда аниқ белгилаб қўйилган.
📌 10. Конституция — доим янгиланиб борадиган ҳужжат
Сўнгги 30 йилда унга бир нечта муҳим ўзгартишлар киритилган:
1993, 2002, 2003, 2007, 2011, 2014, 2017, 2021, 2023 йиллар.
Бироқ асосий ғоя ўзгармасдан қолади: фуқаролар ҳуқуқларини мустаҳкамлаш ва демократик институтларни ривожлантириш.
