Массачусетс технология институти физиклари нур эмас, балки деярли тутиб бўлмайдиган заррачалар — нейтрино билан ишлайдиган ноодатий лазер концепциясини таклиф қилдилар. Бундай манба Ерни тешиб ўтиши ва алоқа ҳамда тадқиқотлар учун ўзига хос имкониятларни очиши мумкин.
Нейтрино нима?
Ҳар сонияда триллионлаб нейтрино инсон танасини ва бутун Ерни тескари ўтиб кетади, модда билан деярли ҳеч қандай таъсирга киришмайди. Бу заррачалар электрондан ҳам енгил, массаси ҳали аниқ белгиланмаган ва уларни қайд этиш жуда қийин.
Нейтрино лазери қандай ишлайди
Одатда нейтринолар реактор ва тезлаткичлар ёрдамида олинади — бу эса улкан харажатлар ва катта мосламаларни талаб қилади. Янги концепция эса бошқа йўлни таклиф қилади:
- радиоактив атомлар газини мутлақ нолга яқин ҳароратгача совутиш;
- уни Бозе–Эйнштейн конденсати ҳолатига ўтказиш, бу ҳолатда атомлар ягона бутунлик сифатида ҳаракат қилади;
- уларнинг парчаланиши синхронлашган бўлади ва нейтрино кучли когерент нур шаклида чиқади — фотон лазерига ўхшаш.
Олимлар ҳисобича, миллионта рубидий-83 атоми бундай тизимга айланиши мумкин. Одатда бу атомларнинг ярми 82 кунда парчаланади, лекин квант ҳолатида жараён фақат бир неча дақиқа давом этади ва кучли нурланиш чиқаради.
Имкониятлар ва қўлланилиши
Агар назария тасдиқланса, нейтрино лазери ҳақиқий инқилоб бўлиши мумкин:
- Янги алоқа — сигналлар Ер қаъри орқали тўғридан-тўғри узатилиши мумкин.
- Тиббиёт — нейтрино пайдо бўлиши жараёнида вужудга келадиган радиоизотоплар саратони ташхис қилиш ва тиббий визуализацияда қўлланилиши мумкин.
- Фундаментал физика — Оламни кузатиш учун янги восита пайдо бўлади.
Имконият чегарасида
Ҳозирча бу фақат назария. Амалда бажариш радиоактив атомларни ултра аниқ совитишни талаб қилади, бу эса жуда мураккаб ва хавфли. Аммо агар лаборатория миқёсидаги қурилма яратиш мумкин бўлса, унинг аҳамияти ёруғлик лазери ихтиросига тенг бўлади.
Олимларнинг фикрича, агар нейтрино лазери амалда яратилса, инсоният келажак технологияларига мутлақо янги эшик очади.
