Чирчик кўчаларида қочқи итлар кўпайиб кетгани ҳақида аҳоли кўплаб шикоятлар билан чиқмоқда. Улар тўдаларга тўпланиб, одамларга ҳужум қилади ва доимий хавотир уйғотади. Шаҳар маъмуриятига мурожаатлар қилинган бўлса-да, муаммо ҳал этилмай қолмоқда. Аммо шуни унутмаслик керак: Чирчик бу ҳолатда якка эмас. Дунёда кўплаб давлатлар шу каби муаммога дуч келган ва турли йўлларни излаб топган.
Бошқа давлатлар тажрибаси
Қатъий чоралар
СССР ва Шарқий Европанинг айрим мамлакатларида қочқи итларни оммавий йўқ қилиш амалиёти қўлланилган. Бу қисқа муддатли самара берган, аммо ортидан популяция яна тикланиб, итлар агрессияси орта борган. Бугунги кунда бу усул самарасиз ва ғайриинсоний деб ҳисобланади.
Панжарали приютлар ва вақтинчалик ечимлар
Кўплаб давлатларда шаҳар приютлари қурилган. Аммо мажбурий стерилизациясиз бу чоралар вақтинчалик бўлиб чиққан: приютлар тез орада тўлиб кетган ва кўчалар яна итлар билан тўлган.
ОСВ дастури (отлов – стерилизация – қайтариш)
Ҳиндистон, Туркия ва Балкан давлатларида кенг қўлланилади. Стерилизация қилинган ва эмланган итлар ўз муҳитига қайтарилади. Улар эндиликда насл қолдира олмайди ва популяция босқичма-босқич камаяди. Бу усул инсоний ҳисобланади, аммо катта маблағ ва доимий назорат талаб қилади.
Европа йўли
Германия, Нидерландия ва Швейцарияда комплекс ёндашув йўли танланган:
- уй итларини мажбурий рўйхатдан ўтказиш ва чиплаш,
- қочқилаб ташланган итлар учун қаттиқ жарималар,
- приютларни қўллаб-қувватлаш ва стерилизация устидан назорат,
- аҳоли билан тарғибот ва тушунтириш ишлари.
Натижада, Нидерландия қочқи итлар муаммоси бутунлай ҳал қилинган илк давлатга айланди.
Чирчик учун хулоса
Тажриба шуни кўрсатадики: қатъий чоралар ёки приютларнинг ўзи муаммони ҳал қилмайди. Энг самарали йўл — чоралар мажмуаси:
- қонунлар ва эгалари устидан қатъий назорат,
- қочқи итларни оммавий стерилизация ва эмлаш,
- приютлар ва волонтёр ташаббусларини қўллаб-қувватлаш,
- аҳоли ўртасида маърифий ишлар.
Фақат шундай комплекс ёндашув Чирчикда вазиятни ўзгартира олади ва шаҳарни ҳам одамлар, ҳам ҳайвонлар учун хавфсиз ва қулай масканга айлантиради.
