21–22 май кунлари ёққан кучли ёмғир Чирчиқ учун ҳақиқий синов бўлди. Аввалроқ 4ir4ik.uz шаҳар ариқлари талаб даражасида эмаслиги ва кучли ёғингарчилик ҳолатида ўз вазифасини бажара олмаслиги ҳақида ёзган эди. Афсуски, шундай ҳам бўлди — шаҳар амалда сув остида қолди.
Аммо бугун бошқа масала ҳақида гаплашамиз. Шаҳарнинг ҳақиқий фахри бўлиши керак бўлган жой — соҳилбўйи ҳақида. Чирчиқнинг ўзига хос рамзи, аҳоли ва меҳмонларни жалб қилувчи гўзал маскан бўлиши лозим бўлган ҳудуд ҳақида. Афсуски, бугун соҳилбўйи кўпроқ ҳаддан ташқари шошқалоқ ҳайдовчилар, чиқиндилар ва аста-секин емирилиб бораётган муҳит билан боғланмоқда.
Ёмғирдан кейин — худди тошқиндан сўнггидек
Сўнгги кучли ёмғир соҳилбўйини ободонлаштириш ва унга оддий, аммо мунтазам ғамхўрлик қилиш масаласини яна кун тартибига чиқарди. Ҳатто оддий ёмғир вақтида ҳам сайр йўлаклари ҳақиқий бассейнга айланади. Тротуарлар бутунлай сув билан қопланади, юриш деярли имконсиз бўлиб қолади, айланиб ўтишга эса йўл четидаги лойдан бошқа чора қолмайди.
Нега бундай бўлмоқда?
Соҳилбўйи бўйлаб пиёдалар йўлагидан сувни каналга чиқариш учун махсус техник сув чиқариш тешиклари мавжуд. Аммо уларнинг аксарияти тупроқ, барг ва чиқиндилар билан тўлиб қолган.
Табиий савол туғилади: улар мунтазам тозаланадими?
Биз ўткинчи одамларнинг қўл остидаги воситалар билан сув чиқариш жойларини тозалашга уринаётганини кўрдик. Аммо бу, албатта, муаммони ҳал қилмайди. Шундай экан, ёмғирли кунларда соҳилбўйига киришда текинга калиш тарқатиш керак бўлиб қолгандек.
Чиқинди қутиси бор — аммо парвариш йўқ
Иккинчи муаммо — чиқиндилар.
Бу ерда гап фақат айрим фуқароларнинг маданияти ҳақида эмас, гарчи буни ҳам инкор қилиб бўлмаса-да. Чиқиндиларнинг асосий қисми тўлиб кетган чиқинди қутиси ичида ва атрофида тўпланмоқда. Бу эса кўпроқ чиқиндилар ўз вақтида олиб кетилмаётганини кўрсатади.
Қутилар тўлиб кетганда, чиқиндилар шамолда сочилиб кетади, ҳайвонлар томонидан тарқатилади ва обод ҳудудни ташриф буюриш ёқимсиз бўлган жойга айлантиради.
Ҳаммаси бузилмоқда — ва ҳеч ким кўрмаяптими?
Алоҳида эътибор талаб қилувчи масала — инфратузилма ҳолати.
Ўриндиқлар, болалар майдончалари, спорт жиҳозлари — буларнинг барчаси кўз ўнгимизда аста-секин емирилиб бормоқда. Кўплаб жойларда турли шубҳали Telegram-каналлар манзиллари ёзилган граффитилар пайдо бўлган. Айрим ҳолатларда улар тақиқланган моддалар тарқатилиши билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Аммо бу ёзувларни кимдир қилмоқда. Бу одамларсиз ҳудудда эмас, кузатув камералари ўрнатилган ва патруль ҳаракатланадиган жамоат жойида содир бўлмоқда.
Демак, мавжуд чоралар етарли эмасми?
Автомобиллар пиёдаларга қарши
Энг оғриқли муаммо — транспорт ҳаракати.
Ҳа, автомобиллар киришини чеклаш бўйича маълум чоралар кўрилмоқда. Аммо бу соҳилбўйида машиналар ҳаракатини тўлиқ тўхтатмаяпти. Бу ерда жойлашган фастфуд нуқталари етказиб берувчилари ва айрим ҳайдовчилар сайр ҳудудидан оддий йўл сифатида фойдаланишда давом этмоқда.
Айниқса, Навоий томонидан мусиқа мактаби томон бўлган ҳудудда машиналарни тез-тез учратиш мумкин.
Бу ерда масала энди фақат қулайлик эмас — бу хавфсизлик масаласи ҳамдир. Пиёдалар, болали ота-оналар ва велосипедчилар транспорт бўлмаслиги керак бўлган ҳудудда автомобиллардан эҳтиёт бўлиб ҳаракатланишга мажбур.
Ҳозирнинг ўзида нима қилиш мумкин?
Соҳилбўйини ободонлаштириш учун бюджет маблағлари ва маҳаллий ҳомийлар томонидан катта маблағлар сарфланган. Бугун эса гап янги улкан лойиҳалар ҳақида эмас, балки мунтазам ва масъулиятли парвариш ҳақида кетмоқда. Вақтида қилинган хизмат бугун сарфланган ҳар бир сўм орқали эртага юзлаб, ҳатто минглаб сўмларни тежаш имконини беради.
Бизнингча, биринчи навбатда қуйидаги чораларга эътибор қаратиш лозим:
1. Транспорт ҳаракатини қатъий чеклаш
Бу — ҳақиқий хавфсизлик масаласи. Нега ҳалигача киришни тақиқловчи аниқ белгилар йўқ? Нега камералар орқали қоидабузарликлар қайд этилмайди? Нега ЙПХ ходимлари томонидан жарималар қўлланилмайди?
2. Ҳудудга мунтазам ғамхўрлик қилиш
Ҳар куни чиқинди қутиси тозаланиши, сув чиқариш тешиклари очилиши, баъзи жойларда ўтиб бўлмайдиган даражада ўсиб кетган дарахт ва буталар парвариш қилиниши лозим.
3. Қўшимча хавфсизлик чоралари
Кучайтирилган патрул, кузатув камералари ёзувларини таҳлил қилиш, ноқонуний ёзувларни тезкор бартараф этиш ва вандализмнинг олдини олиш.
4. Инфратузилмани янгилаб бориш
Ўриндиқлар, чиқинди қутиси, болалар ва спорт жиҳозларини мунтазам таъмирлаш ёки алмаштириш, шунингдек, вандализмга чидамлироқ инвентар ўрнатиш.
Акс ҳолда, замонавий соҳилбўйи ўрнида шаҳар аста-секин постапокалиптик манзарага эга ҳудудни олиши мумкин: синган аргимчоқлар қолдиқлари, бузилган ўриндиқлар, ердан суғуриб ташланган чиқинди қутиси ва одамлар четлаб ўтадиган ҳудуд.
Ахир Чирчиқ соҳилбўйи шаҳар ҳақиқатан ҳам фахрланадиган жойга айланиши мумкин — ва айланиши керак.
