Ўзбекистон рақамли сўмни жорий этмоқда: миллий валютанинг янги даври
2025 йил 7 июнда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки расман рақамли сўмни — миллий рақамли валютани жорий этишини эълон қилди. Унга кўра, жорий этиш жараёни 2025 йил 1 июлдан босқичма-босқич амалга оширилади. Бу воқеа сўнгги бир кунда интернет ва ижтимоий тармоқларда энг кўп муҳокама қилинган мавзулардан бири бўлди.
Рақамли сўм нима ва у Ўзбекистонга нега керак?
Рақамли сўм (Digital SOM) — бу мамлакат Марказий банки томонидан чиқариладиган ва назорат қилинадиган электрон валюта шаклидир. У криптовалюталардан фарқли ўлароқ марказлаштирилган бўлиб, махфийлик эмас, балки хавфсизлик, шаффофлик ва ҳисоб-китобларда қулайликни таъминлайди.
Gazeta.uz маълумотларига кўра, рақамли сўм жорий этишдан асосий мақсадлар:
- Соя иқтисодиётини қисқартириш;
- Давлат ва хусусий молиявий операцияларнинг шаффофлигини ошириш;
- Фуқаролар ва ташкилотлар ўртасидаги ҳисоб-китобларни арзонлаштириш ва тезлаштириш;
- Ҳудудларда молиявий хизматларга етишишни кенгайтириш.
Рақамли сўм қандай жорий этилади?
Лойиҳани амалга ошириш босқичлари
Марказий банк маълумотига кўра, рақамли валютани жорий этиш уч босқичда амалга оширилади:
- 2025 йил 1 июль — пилот жараён: йирик банклар, давлат идоралари ва савдо тармоқлари иштирок этади;
- 2025 йил куз — оммавий синов: чекланган миқдорда фуқаролар банкларнинг мобил иловалари орқали рақамли сўмдан фойдаланиш имконига эга бўлади;
- 2026 йил — тўлиқ жорий этиш: рақамли сўм бутун мамлакат бўйлаб фойдаланишга очилади, POS-терминаллар ва давлат хизматларига интеграция қилинади.
Банклар ва IT-сектор қўллаб-қувватламоқда
Ўзбекистондаги 10 дан ортиқ тижорат банклари лойиҳани қўллаб-қувватлашга тайёр эканини билдирди. Шунингдек, IT-компаниялар билан ҳамкорликда рақамли инфратузилма — ҳамёнлар, API, ишлаб чиқувчилар учун SDK ва тўлов шлюзлари яратилмоқда. Марказий банк раиси Мамарасулов таъкидлади:
«Рақамли сўм нақд пулни алмаштирмайди, балки электрон савдо ва ҳудудлар ўртасидаги трансакцияларда қулай қўшимча восита бўлади».
Аҳоли ва мутахассислар фикри
Ижтимоий тармоқлардаги муҳокамалар
#цифровойсум хэштеги 1 кун ичида TikTok, Telegram ва Instagram тармоқларида 200 мингдан ортиқ қайд этилиши билан катта қизиқиш уйғотди. Фуқаролар унинг қулайлиги, назорат хавфи ва илк рақамли ҳамёнларга қизиқиш ҳақида муҳокамалар олиб бормоқда.
Мустақил таҳлилчилар фикри
Иқтисодчи мутахассис Карим Дадахўжаев таъкидлайди:
«Бу Ўзбекистон учун замонавий қадам. Бироқ аниқ ҳуқуқий база ва фойдаланувчиларнинг шахсий маълумотларини ҳимоя қилиш муҳим аҳамиятга эга».
Халқаро тажриба билан таққослаш
- Хитой 2022 йилда рақамли юанни жорий этган;
- Евроиттифоқ 2026 йилда рақамли еврону жорий этишни режалаштирмоқда;
- Рақамли сўм Марказий Осиёдаги илк лойиҳалардан бирига айланади.
Хулоса
Рақамли сўмнинг жорий этилиши — Ўзбекистон учун муҳим технологик ва иқтисодий босқичдир. У мамлакат молиявий тизимида рақамли даврни бошлаб, фуқаролар ва бизнес учун ҳисоб-китобларни янада шаффоф ва қулай қилади. Янгиликлардан хабардор бўлиб туринг!
Кўп сўраладиган саволлар (FAQ)
Рақамли сўм фуқаролар учун қачон мавжуд бўлади?
Публич тест жараёни 2025 йил кузда бошланиши кутилмоқда, пилот босқичдан сўнг.
Рақамли сўмни дўконларда ишлатиш мумкинми?
Ҳа, 2026 йилдан бошлаб рақамли сўм тўлов терминаллари ва онлайн кассаларга интеграция қилинади.
Рақамли сўм нақд пулдан нимаси билан фарқ қилади?
У бутунлай электрон шаклда бўлади, рақамли ҳамёнда сақланади ва давлат кафолатига эга.
