Ўзбекистонда 2,2 миллиондан ортиқ фуқаро кредит расмийлаштиришга ихтиёрий равишда тақиқ қўйди. Хизмат жорий этилганига 10 ой ҳам тўлмаган бўлса-да, бу кўрсаткич жуда тез ўсди. Бу ҳақда Кредит-ахборот таҳлилий маркази (КИАЦ) матбуот хизмати хабар қилди.
Йил бошидан буён хизматдан фойдаланувчилар сони беш баравардан кўпроқ ошган — ва бу алоҳида эътиборга лойиқ ҳолат.
💡 Бу нега муҳим?
Бир қарашда, кредитдан воз кечиш салбий тенденциядек туюлиши мумкин. Аммо аслида бу — аксинча.
Бугунги кунда кредитлар рекламаcи жуда фаол:
- банклар
- микромолия ташкилотлари
- маркетплейслар
ҳаммаси турли молиявий маҳсулотларни таклиф қилмоқда:
- нақд пул кредитлари
- бўлиб-бўлиб тўлаш (рассрочка)
- «тез ва осон пул»
Кўп ҳолларда эса асосий эътибор кредитнинг ҳақиқий қийматига эмас, балки унинг «қулайлиги»га қаратилган:
«Ойига атиги 100 000 сўм»
«Фақат миллион тўлов»
Аммо:
- умумий ортиқча тўлов кўрсатилмайди
- фоиз ставкаси аниқ айтилмайди
- кредитнинг тўлиқ қиймати очиқланмайди
⚠️ «Осoн пул»нинг ҳақиқий баҳоси
Амалиётда бу кўпинча салбий оқибатларга олиб келади.
Кўпчилик шундай ҳолатларни билади:
- кредитга олинган автомобиль банк томонидан олиб қўйилган
- мол-мулк аукционда сотилган
- инсон ҳам мулксиз, ҳам қарз билан қолган
Бу эса ажабланарли эмас, чунки:
- ипотека: йилига 20–30%
- истеъмол кредитлари: 40% гача
- микромолия кредитлари: 60% гача
Қисқа муддатга олинган кредит ҳам охир-оқибатда кутилгандан қимматга тушиши мумкин.
📉 «Қиммат пуллар» иқтисодиёти
Иқтисодчилар бу ҳолатни «қиммат пуллар даври» деб аташади.
Бу:
ижобий томонлари:
- инфляцияни чеклайди
- молиявий барқарорликни таъминлайди
- хавфларни камайтиради
салбий томонлари:
- кредитлар қиммат
- инвестициялар камаяди
- бизнесни кредит ҳисобига бошлаш қийин
🧠 Молиявий онгнинг ўсиши
Айнан шу шароитда асосий хулоса шаклланади:
👉 фуқаролар тобора кўпроқ ҳисоблай бошламоқда ва таҳлил қилмоқда
Кредит энди:
- жиддий молиявий мажбурият
- хавфли қарор
- ўйлаб қабул қилиниши керак бўлган қадам
сифатида қабул қилинмоқда.
Бу эса — жуда ижобий тенденция.
🔒 Ўзини-ўзи чеклаш — ҳимоя воситаси
Самозапрет хизматининг оммалашуви айнан шу онгли ёндашув натижасидир.
Бу хизмат:
- фирибгарликдан ҳимоя қилади
- тасодифий кредитларни олдини олади
- импульсив қарорларга тўсқинлик қилади
Самозапрет:
- бепул
- my.gov портали ёки давлат хизматлари маркази орқали амалга оширилади
- исталганда осон бекор қилинади
Энг муҳими — у инсонга ўйлаб кўриш учун вақт беради.
📌 Хулоса
Самозапрет ўрнатганлар сонининг ўсиши — кредитлардан қўрқиш эмас.
Бу:
- молиявий саводхонлик ошганини
- пул қадри тушунилаётганини
- қарорлар онгли қабул қилинаётганини
кўрсатади.
Бу эса барқарор иқтисодиётнинг муҳим белгисидир.
4ir4ik.uz тавсия қилади:
агар ҳали самозапрет ўрнатмаган бўлсангиз — бу ҳақда ўйлаб кўринг.
Бу оддий, бепул ва ишончли молиявий ҳимоя воситасидир.
