2025-yil 24-iyuldan boshlab O‘zbekistonda mikrozaymlarga oid yangi talablar kuchga kiradi. Markaziy bank aholining qarz yukini kamaytirish va kreditlar qiymatini cheklash bo‘yicha chora ko‘rmoqda. Bu yangiliklar Chirchiq shahridagi aholiga ham taalluqli bo‘ladi.
Asosiy o‘zgarishlar:
- Ortiqcha to‘lov cheklovi: Mikrozaym olgan shaxs bir yilda kredit summasining eng ko‘pi 50% miqdorida ortiqcha to‘lov qilishi mumkin. Masalan, agar siz 1 million so‘m olgan bo‘lsangiz, jami to‘lovlar (foizlar, komissiyalar, penya va h.k.) 500 ming so‘mdan oshmasligi kerak.
- Qarz yukining cheklanishi: Agar qarzdor kredit to‘lovlariga o‘z daromadining 50 foizidan ko‘prog‘ini sarflasa, unga mikrozaym berilmaydi.
- Kredit muddati: Mikrozaymlar uchun maksimal muddat 36 oy qilib belgilandi. Ipoteka — 180 oy, boshqa kreditlar — 60 oy.
- Daromadni baholash: Banklar rasmiy daromadlar yoki bank hisoblariga tushgan mablag‘lar asosida qarzdorning o‘rtacha oylik daromadini aniqlaydi. Maxsus hollarda — so‘nggi 6–12 oy ichidagi to‘lovlar asosida baholash mumkin.
- Banklar portfeli uchun cheklov: Mikrozaymlarning umumiy kredit portfelidagi ulushi 25% dan oshmasligi kerak. Ayrim banklarda bu ko‘rsatkich 100% ga yetgan.
Nega bu muhim?
2024-yilda O‘zbekiston aholisi 45,8 trln so‘mlik mikrozaym olgan — bu 2023-yilga nisbatan qariyb 60% ko‘p. Mikrozaym oluvchilar soni 2,3 million kishiga yetdi. O‘rtacha har bir odamga 1,8 ta shartnoma to‘g‘ri kelmoqda.
Bunday o‘sish Markaziy bank tomonidan xavf deb baholanmoqda: aholi qarzdorligining oshishi va banklar portfelidagi haddan tashqari mikrozaymlar tizim barqarorligiga tahdid solmoqda. Bu holat Chirchiq singari shaharlar uchun ayniqsa dolzarb.
Kelgusida nima bo‘ladi?
Mikrozaym ulushi 25% dan yuqori bo‘lgan banklar 2029-yil 1-yanvargacha bu ko‘rsatkichni me’yorga tushirishi kerak bo‘ladi. Shu bilan birga, kreditlar bo‘yicha baholash mezonlari yangilanadi.
Bu chora-tadbirlar maqsadi — moliyaviy tizimni barqaror saqlash, aholining haddan tashqari qarzdor bo‘lishining oldini olish va kreditlar haqidagi shaffoflikni oshirishdir.
