Ҳозирги кунда ривожланган мамлакатларда тобора кўпроқ одамлар экологик тоза ва арзон транспорт воситаси сифатида велосипедни танлаётган бир пайтда, Ўзбекистонда, жумладан Чирчиқда, аксинча — аҳоли орасида автомобиллар сони ортиб бормоқда. Велосипедчилар эса шаҳар кўчаларида деярли кўринмайди. Ваҳоланки, махсус дўконлар ва қандайдир велосипед инфратузилмаси пайдо бўла бошлаган.
Бироқ яқин келажакда вазият ўзгариши мумкин. Буни сўнгги илмий тадқиқот натижалари ҳам тасдиқламоқда.
🧠 Илмий далил: велосипед мияни ҳимоя қилади
Буюк Британиянинг саломатлик соҳасидаги энг йирик маълумотлар базаси — Британия биобанки — асосида ўтказилган тадқиқотда 480 мингга яқин киши иштирок этди. Тадқиқот 13 йил давом этди ва Англия, Шотландия ҳамда Уэльсда яшовчи кўнгиллилар соғлиғи кузатилди.
JAMA Network Open тиббиёт журналида чоп этилган натижаларга кўра, мунтазам велосипед ҳайдаганлар орасида:
- деменция хавфи ўртача 19% камайган;
- Альцгеймер касаллигига чалиниш хавфи эса 22% камайган.
🧬 Генетик омиллар ҳам ҳисобга олинди
Генетик равишда деменцияга мойиллиги бўлмаган (яъни APOE E4 гени йўқ) шахслар орасида эса самара янада юқори бўлган:
- деменция хавфи 26% камайган;
- Альцгеймер — 25% камайган.
APOE E4 генига эга бўлганлар орасида бундай боғлиқлик унчалик кучли бўлмаган, лекин умумий тамойил сақланган — велосипед ҳайдаш хавфни камайтиришга ёрдам берган.
🧩 Нега велосипед фойда беради?
МРТ текшируви шуни кўрсатдики, велосипед ҳайдаганларнинг миясидаги гиппокамп — хотира ва ўрганиш учун жавобгар қисм — ҳажми ортибди. Бу велосипеднинг когнитив (аъзо ва ҳаракатларни мувофиқлаштириш, эслаб қолиш) функцияларга ижобий таъсирини кўрсатади.
Мутассаддиларнинг фикрича, велосипед ҳайдаганда мувозанатни сақлаш, ҳаракатларни мувофиқлаштириш, ўртача ёки юқори жисмоний юклама мияда жуда мураккаб нейрон жараёнларни фаоллаштиради. Ҳатто автомобиль ҳайдаш ҳам жамоат транспортига нисбатан деменция хавфини камайтириши мумкин — чунки бошқарув жараёни кўпроқ ақлий фаолликни талаб қилади.
🚴♀️ Велосипед — спорт эмас, балки сармоядир
Гарчи бу тадқиқот велосипед ва деменция ўртасида тўғридан-тўғри сабаб натижа боғлиқлигини аниқламаса-да, унинг натижалари фаол ҳаёт тарзи мия саломатлиги учун нақадар муҳим эканини яна бир бор исботлайди.
Шундай экан, балки келажакда Чирчиқ кўчаларида ҳам велосипедчилар сони кўпайса ажаб эмас. Ахир велосипед — бу шунчаки транспорт эмас, балки узоқ ва хотира тиниқ ҳаётга қилинган инвестициядир.
