«Ҳашарот» деган сўзни эшитганда кўпчиликнинг кўз олдига майда қўнғиз ёки чигирткалар келади. Бироқ табиат олами анча бой: улар орасида ҳайратланарли даражада йирик ва ғаройиб мавжудотлар ҳам бор.
Гигант дарахт куяси
Дунёдаги энг йирик капалак турларидан бири — Endoxyla cinereus, ёки гигант дарахт куяси. Унинг оғирлиги 30 граммгача, қанотлари эса 25 сантиметргача етади. Бу «ўсиб кетган» қушқонмаслар Австралия ва Янги Зеландияда яшайди.
2021 йилда шундай куя Австралиянинг Маунт-Коттон шаҳридаги мактабдан топилган эди. Катта ҳашарот болаларни қўрқитмаслиги учун мактаб вақтинча ёпилган, кейин эса куя ўрмонга қайтариб юборилган.
Тана узунлиги бўйича чемпион — таяқча ҳашарот
Ҳашаротлар орасида мутлақ рекордчи — гигант таяқча ҳашарот (Phobaeticus). Унинг узунлиги 55 сантиметргача етади! Бу тур Борнео оролидаги Сабах штатида топилган.
Номига мос равишда уларнинг тана тузилиши қуриб қолган новда ва шохларга ўхшайди. Шундай қилиб улар ўзини маскашига олади. Бундан ташқари, таяқча ҳашаротлар бутунлай безарар: фақат барглар билан озиқланади ва ҳеч кимни чапиш ёки чақишга қодир эмас.
Голиаф қўнғизи — Африка йириги
Ҳақиқий «титан» қўнғизлар орасида — голиаф қўнғизи. Унинг узунлиги 11 сантиметрдан ортиқ, оғирлиги эса 100 граммгача етади.
Голиаф қўнғизлари Африкада тарқалган. Улар ўзининг ёрқин нақшлари ва улкан танаси билан ажралиб туради. Қўрқинчли кўринишига қарамай, одам учун хавфли эмас.
Титан дровосек қўнғизи
Амазонка ўрмонларида титан дровосек қўнғизи яшайди. Одатда унинг узунлиги 13 см бўлса-да, айримлари 22 см гача етади.
Бу қўнғизнинг қаттиқ чақовлари бор — улар ҳатто қаламни синдириши ёки одамни жароҳатлаши мумкин. Бироқ катта ёшида улар умуман озиқланмайди, гўдакликда йиғган захиралари ҳисобидан яшайди. Уларнинг умри жуда қисқа — атиги 3–5 ҳафта.
Гигант вета — Янги Зеландия оғирлиги бўйича чемпиони
Янги Зеландияда гигант вета (Deinacrida) яшайди. Улар дунёдаги энг оғир ҳашаротлар ҳисобланади: узунлиги 8–10 см бўлса ҳам, оғирлиги 70 граммгача етади.
Мамлакатда майда сүтэмизувчилар йўқлиги сабабли улар шу экологик бўшлиқни эгаллаган. Ҳозирда вета тури йўқолиб кетиш хавфи остида, Окленд боғида уларни асраб-авайлаш дастури амалга оширилмоқда.
Павлинкўз Атлас
Дунёдаги энг чиройли улкан капалаклардан бири — павлинкўз атлас. Унинг қанотлари 25 см гача етади, ранглари эса қизил, қаҳваранг, сариқ ва гулранг туслари билан жозибадир.
Қизиғи, бу капалакнинг оғзи йўқ. Улар умрининг қисқа даврида (3–5 кун) гусеница бўлганида йиғган энергияси ҳисобидан яшайди.
Меганевра — ўтмиш улканлари
Агар ҳозирги улкан ҳашаротлар ҳайратга солса, ўтмишда янада даҳшатлиси яшаган. 300 миллион йил аввал ерда меганевра — улкан ширақлар яшаган. Уларнинг танаси 30 см гача, қанотлари эса 70 см гача етарди.
Меганевралар нафақат катта, балки хўрқинчли ҳашаротлар эди: улар бошқа ҳашаротлар, амфибиялар ва ҳатто кичик яълоқларни овларди. Яхшики, инсоният улар билан бир даврда яшамаган.
Хулоса
Ҳашаротлар олами ҳайратланарли: майда чигирткалардан тортиб, воробей билан тенг оғирликка эга йирик титанларгача. Улардан баъзилари қўрқинчли, баъзилари гўзал, аммо барчаси ер юзидаги ҳаёт турларининг беқиёс хилма-хиллигини намоён этади.
