Чирчиқ аҳолисини, бутун мамлакат фуқаролари қаторида, пенсия тизимидаги жиддий ўзгаришлар кутиши мумкин. Ўзбекистонда Президент фармони лойиҳаси жамоатчилик муҳокамасига қўйилди. Ҳужжатда пенсияга чиқиш ёшини босқичма-босқич ошириш, пенсия тайинлаш учун зарур бўлган энг кам меҳнат стажини кўпайтириш ҳамда пенсия тўловларини ҳисоблаш тартибини ўзгартириш таклиф этилмоқда.
Ҳозирча бу ҳужжат лойиҳаси ҳисобланади. Шунинг учун ислоҳотнинг якуний параметрлари ўзгариши мумкин. Бироқ таклиф этилаётган чоралар тасдиқланса, дастлабки ўзгаришлар 2027–2028 йиллардан бошлаб амалга киритилади.
Пенсия ёши босқичма-босқич оширилади
Айни пайтда Ўзбекистонда умумий белгиланган пенсия ёши эркаклар учун 60 ёш, аёллар учун 55 ёшни ташкил этади.
Лойиҳага кўра, 2028 йил 1 январдан бошлаб пенсия ёшини ҳар йили уч ойдан ошириб бориш таклиф этилмоқда.
Ўзгаришлар босқичма-босқич амалга оширилиб, 2039 йилга қадар якунланиши режалаштирилган. Натижада умумий пенсия ёшини:
- эркаклар учун — 63 ёшга;
- аёллар учун — 58 ёшга
етказиш таклиф қилинмоқда.
Яъни Чирчиқда ҳозир пенсияга чиқишга ҳали бир неча йил бор фуқаролар келгусида амалдаги тартибга нисбатан узоқроқ ишлашларига тўғри келиши мумкин.
Пенсия ёши арафасидаги фуқаролар учун қўшимча кафолатлар
Лойиҳада пенсия ёши арафасида турган фуқароларни ҳимоя қилишга қаратилган чоралар ҳам назарда тутилган.
Иш берувчиларга ходимни фақат унинг пенсия ёши арафасида экани сабабли ишдан бўшатиш ёки ишга қабул қилишни рад этиш тақиқланиши таклиф этилмоқда.
Расман ишсиз деб топилган фуқаролар учун умумий белгиланган пенсия ёшидан икки йил олдин пенсияга чиқиш имкониятини сақлаб қолиш таклиф қилинмоқда.
Ер ости, зарарли ва оғир меҳнат шароитларида тўлиқ иш куни давомида меҳнат қиладиган ходимлар учун амалдаги имтиёзли шартлар ҳам сақланиши режалаштирилган.
Жамғарилган пенсия маблағларини эртароқ олиш мумкин бўлади
Умумий пенсия ёшининг оширилиши фуқаронинг индивидуал пенсия ҳисобварағида жамғарилган маблағларини олиш имкониятига таъсир қилмаслиги керак.
Лойиҳага мувофиқ, 60 ёшга тўлган эркаклар ва 55 ёшга тўлган аёллар умумий пенсия ёши қанчага оширилганидан қатъи назар, индивидуал пенсия ҳисобварақларида жамғарилган маблағларини олишлари мумкин бўлади.
Пенсия учун кўпроқ меҳнат стажи талаб этилади
Ўзгаришлар фақат пенсия ёшига тааллуқли эмас.
Айни пайтда ёшга доир пенсия тайинлаш учун камида 7 йил меҳнат стажи талаб қилинади.
2027 йилдан бошлаб ушбу кўрсаткични ҳар йили бир йилдан ошириб бориш таклиф этилмоқда. Натижада 2034 йилга келиб пенсия тайинлаш учун талаб этиладиган энг кам меҳнат стажи 15 йилга етказилиши режалаштирилган.
Бу Чирчиқ аҳолиси учун ҳам расмий ишлаш ва тегишли бадалларни тўлаш келгусида пенсия ҳуқуқларини шакллантиришда янада муҳим аҳамият касб этишини англатади.
Шу билан бирга, пенсия тайинлаш учун белгиланган энг кам стажга эга бўлмаган фуқароларга ёшга доир нафақа олиш имконияти сақланиб қолади. Бундай нафақани фуқаро умумий белгиланган пенсия ёшига етганидан беш йил ўтгач олиши мумкин бўлади.
Пенсия миқдори қандай ҳисобланади?
Лойиҳада пенсия тўловларини ҳисоблаш механизмини ўзгартириш ҳам назарда тутилган.
2027 йилдан бошлаб пенсия тайинлашда ҳисобга олинадиган иш ҳақи даврини босқичма-босқич узайтириш таклиф этилмоқда. Кейинчалик пенсия миқдорини ҳисоблашда 20 йиллик иш ҳақи тўғрисидаги маълумотлар ҳисобга олиниши режалаштирилган.
Шу билан бирга, ҳисоб-китобдан иш ҳақи энг паст бўлган даврнинг 10 фоизини чиқариб ташлаш таклиф этилмоқда.
Бундан ташқари, давлат ихтиёрий пенсия жамғармалари тизимига қўшимча маблағ ажратишни бошлаши режалаштирилган.
Нима учун пенсия тизимини ислоҳ қилиш таклиф этилмоқда?
Ҳукумат пенсия тизимидаги ўзгаришларни мамлакатда мавжуд бўлган қатор муаммолар билан боғламоқда.
Стратегик ислоҳотлар агентлиги томонидан 2024 йилда келтирилган маълумотларга кўра, Ўзбекистонда аҳолининг тахминан 38 фоизи пенсия тизими билан қамраб олинган. Бунга асосий сабаблардан бири сифатида норасмий бандлик даражасининг юқорилиги кўрсатилган.
Шу билан бирга, мамлакатда пенсия тизимига тўланадиган бадаллар миқдори тўлов тури ва фуқаролар тоифасига қараб 12–25 фоизни ташкил этса-да, пенсия тўловлари бошқа қатор давлатлар билан таққослаганда ўртача даражада қолмоқда.
Ўзбекистонда пенсия ёшини ўзгартириш масаласи бир неча йилдан бери муҳокама қилиб келинмоқда. Уни босқичма-босқич ошириш бўйича таклифлар аввал ҳам кўриб чиқилган.
Бу Чирчиқ аҳолиси учун нимани англатади?
Агар таклиф этилаётган ўзгаришлар ҳозирги кўринишида қабул қилинса, пенсия ислоҳоти бирданига эмас, босқичма-босқич амалга оширилади.
Чирчиқдаги ҳозирги пенсионерлар учун умумий пенсия ёшининг оширилиши тўғридан-тўғри ишлашни давом эттириш заруратини англатмайди. Асосий ўзгаришлар ҳали пенсия ёшига етмаган фуқароларга тааллуқли бўлади.
Энг аввало, бу пенсияга чиқиш ёши, талаб этиладиган меҳнат стажи ва пенсия миқдорини ҳисоблашда инобатга олинадиган иш ҳақи даврига дахл қилади.
Шу билан бирга, якуний шартлар ҳозирча маълум эмас. Ҳужжат жамоатчилик муҳокамаси босқичида бўлиб, уни қабул қилишдан олдин айрим қоидаларга ўзгартишлар киритилиши мумкин.
