☕ Бир пиёла хушбўй қаҳва ҳақиқатан ҳам инсонни бахтлироқ қиладими ёки бу фақатгина одатга айланган иллюзиями? Германия ва Буюк Британия олимлари бу саволга жавоб излаб кўрдилар.
Эрталаб қаҳва: нега ўзимизни яхшироқ ҳис қиламиз
Билефельд университети (Германия) ва Уорик университети (Буюк Британия) мутахассислари олиб борган тадқиқот шуни кўрсатдики: эрталаб ичилган қаҳва инсонга кўпроқ энергия ва сергаклик бахш этади, кайфиятини эса анча кўтариб юборади.
Тадқиқотда 18–29 ёшдаги 236 нафар ёш йигит-қиз иштирок этди. Улар мунтазам қаҳва ёки бошқа кофеинли ичимликлар ичишади. Иштирокчилар 2–4 ҳафта давомида кунiga бир неча марта мобил иловада ўз кайфиятини белгилаб бордилар ва охирги бир ярим соат ичида кофеин истеъмол қилган-қилмаганини кўрсатдилар.
Натижалар аниқ бўлди: қаҳва ижобий ҳиссиётларни кучайтиради, чарчоқни камайтиради ва салбий кайфиятларга қарши туради. Бу таъсир айниқса уйғонгандан кейинги дастлабки соатларда кучли намоён бўлади.
Нега қаҳва ишлайди?
Олимларнинг тушунтиришича, кофеин уйқучанликка олиб келадиган аденозин моддасининг таъсирини тўсади. Бу эса «бахт гормони» сифатида машҳур дофамин фаоллигини кучайтиради. Натижада одам ўзини сергак, диққатли ва кўтаринки руҳда ҳис қилади.
Шу билан бирга, олимлар аниқ таъкидлайдилар: қаҳва инсонни ростдан ҳам бахтли қиладими ёки фақат кофеинга ўрганиб қолган одамлардаги енгил «четланиш» белгиларини йўқотадими — бу ҳали очиқ савол бўлиб қолмоқда.
Ҳаммага бир хилми?
Қизиқ натижа: кофеин таъсири барча иштирокчиларда деярли бир хил бўлди — улар қанчалик кўп қаҳва ичишидан, ёки хавотир, уйқусизлик ё депрессиядан азият чекиш-чиқмаслигидан қатъи назар.
«Биз хавотирли одамларда қаҳва салбий реакцияларга, масалан, асабийликка олиб келади, деб ўйлагандик. Лекин бундай бўлмади», — дейди тадқиқот муаллифларидан бири Жастин Хахенбергер.
Эҳтимол, кофеинга ёмон таъсирчан одамлар бундай тадқиқотларга кирмайди, чунки улар одатда қаҳвани мунтазам ичмайди.
Ҳамма учун «бахт ичига соладиган ичимлик» эмас
Эслатиб ўтиш керакки, қаҳвани универсал энергия ва кайфият кўтарувчи ичимлик сифатида кўриш тўғри эмас. Айрим одамларда у асабийлик, уйқусизлик ёки ҳатто кучли одатга олиб келиши мумкин. Шунинг учун айниқса ҳомиладор аёлларга кофеинли ичимликларни камайтириш тавсия этилади.
Қизиқ факт: кофеинга фақат одамлар эмас, балки асаларилар ва шмеллар ҳам қизиқади — улар кофеинли нектарли ўсимликларни афзал кўради.
Хулоса
Қаҳва ҳақиқатдан ҳам кайфиятни кўтариши ва эрталабни сергак бошлашга ёрдам бериши мумкин. Бироқ уни «бахт ичига соладиган сеҳрли ичимлик» сифатида қабул қилиш керак эмас. Қаҳвани кундалик йўқимли маросим сифатида баҳолаш маъқул.
Манба: DW
