Кольск улкан чуқур қудуғи (СГ-3) — Ер қаърига энг чуқур кириб борилган нуқта: 12 262 метр. Бу 1970–1991 йиллардаги барча бурғулаш ишлари орасида рекорд ҳисобланади. 🇷🇺 Бу иншоот нафақат нефть ёки газ, балки илмий тадқиқотлар учун мўлжалланган лойиҳа эди. Унинг асосий мақсадлари — чуқур геологияни, Ер ичидаги ҳарорат тартибини ва Мохоровичич чегарасини ўрганиш ҳамда улкан чуқурликка бурғулаш технологияларини синовдан ўтказиш бўлган.
🌍 «Дўзах тажрибаси» ва афсоналар
Бу қудуқ ҳақида турли миш-мишлар тарқалган: «ер остидаги бақиришлар», «дўзах товушлари» каби хабарлар оммавий ахборот воситаларида «дўзах қудуғи» номи билан машҳур бўлиб кетган. Илмий нуқтаи назардан бу гаплар инкор этилган бўлса-да, афсона лойиҳанинг маданий қисмидан жой олди.
⚠️ Фалокат ва ташлаб кетилиши
1984 йил сентябрда бурғулаш колоннаси тахминан 12 066 м чуқурликда қисилиб қолган ва чиқариб олинмаган.
Ичкариги ҳарорат 220°C га етиб борган, 1992 йили бурғулаш тўхтатилган ва қудуқ мустаҳкамлаб ёпилган.
2008 йили СГ-3 қошидаги илмий марказ тугатилган. Комплекс хавфли ҳолатга келиб қолган: асбоб-ускуналар олиб кетилган, бинолар вайрона бўлган.
🏗 2025 йилгача режалар
2020 йили қудуқни туризм объектига айлантириш ғояси билдирилган.
2025 йил март ойида Мурманскдаги Арктика форумида музей ва сунъий курорт қуриш лойиҳаси таклиф қилинди. Инвестиция ҳажми — 1,8 миллиард рублгача.
📸 Ҳозирги ҳолати
Ҳозирда СГ-3 — ташланди ҳолдаги иншоот: томлари учган, деворлари қулаган, ускуналар ўғирланган. Саёҳатчиларнинг видеоларида бўш бинолар, лаборатория жиҳозлари қолдиқлари ва вайроналар акс этган. Ҳеч қандай товуш қайд этилмаган — фақат шамол ва ғижирлашлар эшитилади.
🔬 Илмий ютуқлар
Қийинчиликларга қарамасдан, лойиҳа муҳим натижалар берди:
- 9–12 км чуқурликда ер ости сувлари мавжудлиги.
- ~6 км чуқурликда 2,8 миллиард йиллик микроорганизм қолдиқлари.
- ~9,5 км да олтин жилалари (тоғ жинсида 78 г/тгача).
- Ҳарорат ва радиоген иссиқлик даражаси кутилганидан юқори (220 °C гача).
📌 Нега бу муҳим
- Фан учун: Ер тузилиши ва ҳаётнинг чуқур қатламлардаги мавжудлиги бўйича билимлар кенгайди.
- Миф учун: «дўзах қудуғи» — инсон интилиши ва ғаройиб қўрқув рамзига айланди.
- Келажак учун: ҳудудни қайта очиш, туристик марказ ва музей ташкил этиш режалаштирилмоқда.
